01 mei

Reisverslag - De tijd heeft stilgestaan in Cuba

Geschreven door Arthur Wittendorp
Deel dit bericht:
FaceBook  Twitter  

Sigaren, rum, salsa, parelwitte stranden, een azuurblauwe zee en minimaal 50 jaar oude Amerikaanse oldtimers. Waarschijnlijk de eerste dingen waarbij je denkt aan Cuba. Vanuit Nederland hadden we via Riksa Travel  alleen de vliegreis, de huurauto en een hotelovernachting bij aankomst en vertrek in Havana geregeld. De route en de overnachtingen zouden wij ter plaatse bepalen. Is dit allemaal goed gegaan? Je leest het in dit reisverslag van Cuba. Veel plezier met lezen.

De vliegreis. Dag 1, woensdag 25 maart 2015.

De dag begint  vroeg. Vandaag vertrekken wij voor drie weken naar Cuba. Ons vliegtuig vertrekt om kwart voor 12 vanaf Amsterdam Schiphol Airport en we moeten er circa twee uur van tevoren zijn. Ondanks alle perikelen op het Nederlandse spoornet kiezen we er toch voor om met de trein naar Schiphol te gaan. Om tien voor half zeven al met trein mee omdat Irene dan nog gratis met de trein kan reizen-ja we blijven Nederlanders! Gelukkig gaat de treinreis goed en zijn we vlot op Schiphol. Het inchecken hadden we al via internet gedaan en het afgeven van de bagage is een fluitje van een cent. Het vliegtuig, een Airbus A330, vertrekt met een klein kwartiertje vertraging van Schiphol. Hier kunnen we de KLM gelijk een warme douche geven want we hebben meer dan voldoende beenruimte. Dit hebben we ook wel anders meegemaakt. Na een vlucht van ongeveer tien, toch wat saaie uren, waarin gelukkig niets bijzonders gebeurt, landt het vliegtuig rond vijf uur ’s middags plaatselijke tijd op de internationale luchthaven van Havana.

RVC01

Hier vallen we direct met onze neus in de boter. De reisorganisatie heeft een transfer van het vliegveld naar ons hotel geregeld en onze taxi is….. een roze Chevrolet uit 1957. Wow, gaaf! We hadden ons voorgenomen om wel een keer een rondritje te gaan maken in een oude Amerikaanse auto op Cuba, meer dit kunnen we meteen op ons lijstje aanvinken met ‘gedaan’. De chauffeur geeft ons tevens een citytour door de stad en ongeveer 45 minuten later levert hij ons af bij ons hotel, Hotel Beltrán de Santa Cruz, midden in het oude Havana. Na ons geïnstalleerd te hebben op onze kamer frissen wij ons even op en lopen we de stad in om een hapje te gaan eten. Rond half tien zoeken we onze hotelkamer op om lekker te gaan slapen. Dat mag ook wel want volgens onze interne klok is het half drie ’s nachts.

RVC02

Dagje Havana. Dag 2, donderdag 26 maart.

Na een toch wat onrustige nacht, onze lichamen zijn nog niet helemaal aan het tijdsverschil met Nederland gewend, zitten we rond half 9 ’s ochtends aan het ontbijt. Om 9 uur krijgen wij samen met nog een ander Nederlands stel een bezoek van de plaatselijke reisleiding. Na alle plichtplegingen hebben we de rest van de dag de tijd om Havana te verkennen. Er rijden, net als in veel andere steden van die citytour bussen rond maar wij kiezen ervoor om de ‘oude’ stad te voet te verkennen. Eerst maar eens even langs de bank om wat euro’s om te wisselen voor CUC’s, valuta voor toeristen in Cuba. Worden we meteen toen we de bank uitkwamen toegezongen door een paar straatmuzikanten. Uiteraard wel voor een tip. Dit zal ons deze dag nog wel vaker gebeuren. Na wat rondslenteren, wat boodschappen doen en een uitgebreide lunch zijn we door een hele drukke straat richting El Capitolo gelopen. El Capitolo, gebaseerd op het Capitol in Washington DC, was het regeringsgebouw van voor de revolutie van 1957.  Nu is er een universiteit in gehuisvest. Voor de deur van het El Capitolo is het erg toeristisch en hier bieden alle Cubanen, die een oude Amerikaan hebben, deze aan voor een taxirit door de stad.

RVC03

Nou, dat hebben we al gedaan en goedkoop is het ook niet. Ook als je een foto van een auto wilt maken willen de eigenaren meteen een tip hebben. Dan maar geen foto, mijn tijd komt wel! Hier hebben we een bezoek gebracht aan  Museo Nacional Palacio, een museum over de geschiedenis van Cuba en dan met name de revolutie van 1957. Terugwandelend via het monument van Máxima Gómes krijg ik mijn moment voor het fotograferen van de oude auto’s. Langs de boulevard kwam er een sliert oude auto’s voorbij rijden en ik had ze voor het uitkiezen. Nog een werkje voor na de vakantie met het selecteren van die foto’s. Daarna onder het genot van een verkoelend drankje en straatmuzikanten, het muziek maken zit de Cubanen in het bloed, even uitgerust op een gezellig terrasje op een marktje met alleen maar oude boeken. Omdat we niet echt heel veel puf meer hebben, zoeken we ’s avonds een eetgelegenheid dicht bij het hotel. In dit leuke tentje wordt uiteraard weer muziek gemaakt en flamenco gedanst. Moe maar voldaan zijn we lekker in ons bed gekropen, klaar voor weer een nieuwe dag morgen.

RVC04

Langs de kust. Dag 3, vrijdag 27 maart 2015.

Nadat we ‘ochtends de huurauto hebben opgehaald komen we er achter dat het rijden in Cuba toch net iets anders gaat dan in West Europa. Navigatie en GPS zijn verboden en borden met de juiste richting kennen ze niet. Het is dus vooral navigeren op gevoel. Gelukkig zijn we vrij vlot Havana uit in noordwestelijke richting. Bestemming van vandaag is Viñales. Uiteraard gaat het al vrij vlot verkeerd met navigeren en komen we op de autopista met twee maal drie rijstroken richting Pinar de Rio in plaats van de kustweg die we eigenlijk wilden hebben. Wat opvalt is dat de autopista compleet verlaten is. Na ongeveer twintig kilometer kunnen we de autopista weer verlaten en de kustweg richting Viñales oppakken. De weg kronkelt door de bergen heen en de auto heeft het er met haar zwakke motor maar moeilijk mee in deze hitte. Omdat we inmiddels al aardig trek hebben besluiten we in La Palma wat te gaan eten. De communicatie met de serveerster gaat niet helemaal goed want we krijgen twee hoofdgerechten per persoon. We moeten toch nog een beetje aan ons Spaans gaan sleutelen de komende dagen. Rond half vier komen we aan in Viñales en moeten we een Casa Particulira gaan zoeken voor de nacht. We stoppen voor de deur van een casa die ons wat lijkt, we spreken de vrouw des huizes aan en vragen of zij nog een kamer voor de nacht beschikbaar heeft.

RVC05

Wat er dan gebeurt…. De vrouw, van pakweg vijftig jaar, antwoordt bevestigend en neemt ons mee naar binnen om, naar wij denken, ons de kamer te laten zien. Maar dat gebeurt niet. Aan de achterkant van de woning gaan we weer naar buiten, door de tuin, door de woning van de achterburen, met een nagelstudio, en we steken de straat over naar het huis van haar zoon en schoondochter (Allain en Arasy). Zij hebben een kamer vrij. Inmiddels hebben we al met bijna de hele familie kennis gemaakt. Gelukkig ziet alles er goed uit en de prijs, inclusief ontbijt en avondeten, is zeer schappelijk. De familie blijkt heel erg gastvrij te zijn. Echt een prima plek. In het dorp is het feestweek met kermis en de hoofdstraat is daarom afgezet. Hier kunnen we goed zien hoe inventief de Cubanen zijn. Alle attracties zijn net zo oud als de auto’s die er rondrijden maar worden met veel vernuft in bedrijf gehouden. Soms is de oplossing ook heel simpel. Las vier stoeltjes aan een parasol doe er een opblaasdier tussen, draai die met hand rond en je hebt een draaimolen. ’s Avonds ervaren we dat Arasy, die een paar dagen jonger dan Irene blijkt te zijn, een echte keukenprinses is. We krijgen een heerlijke vis voorgeschoteld. Wij vragen aan haar of er mogelijkheden zijn om het nationale park van Viñales te paard te verkennen. Zij vraagt ons even geduld te hebben en weg is ze. Na ongeveer een kwartier is zij terug met iemand die tochten door het park organiseert. We spreken een tijd en bedrag af. Om half negen de volgende ochtend worden we opgehaald.

RVC06

Door de tabaksheuvels. Dag 4, zaterdag 28 maart 2015.

We zijn al veel vroeger wakker dan wij zouden willen. Midden in de nacht breekt er namelijk noodweer los en onweert het hard. Gelukkig vallen we snel weer in slaap en zitten rond acht uur aan het ontbijt. Om iets over half negen komt André, onze gids van vandaag, ons ophalen bij de Casa. In onze huurauto rijdt hij met ons mee naar zijn huis iets buiten Viñales. Hier krijgen we een korte uitleg over het paardrijden. We stijgen op en rijden de heuvels van Viñales in. Gelukkig heb je niet veel paardrijervaring nodig omdat de paarden de route kennen. Onderweg laat André ons verschillende vruchten zien en vraagt of wij weten welke het zijn. Het blijkt dat wij er keer op keer naast zitten. Na ongeveer een uurtje hobbelen, komen we bij een van de Mogotes aan. Een mogote is een soort kalkstenen toren die ontstaan is door (sub)tropische regenval. Door een andere gids worden we meegenomen om een wandeling te maken door de grot onder de Mogote door. Het is wel erg donker en benauwd in de grot. Het blijkt maar een korte wandeling te zijn, want binnen tien minuten staan we aan de andere zijde van Mogote weer buiten. Een klein rondje om de Mogote lopen en we zijn weer terug bij ‘onze’ paarden. André neemt ons weer mee. Al na tien minuten geven de paarden aan dat we op onze volgende bestemming zijn. Wel leuk om te merken dat de paarden weten waar ze moeten zijn. We komen bij een verlaten meer waar ruimte is voor wat ontspanning en waar we kunnen zwemmen. Omkleden kunnen we in de bosjes. Hier worden we ‘ineens’ begluurd door een varken. Toch een vreemde gewaarwording!

RVC07

We weten echter niet of de kwaliteit van het water wel goed is. Daarom gaan we toch maar niet zwemmen, maar genieten wel even van een ontspannen moment. Als André ons weer meeneemt komen we terecht bij een koffiebranderij. De uitbater is ons net iets te glad en te commercieel. Naar iedereen doet hij de uitspraak; Mi casa es tu casa: mijn huis is jouw huis. Natuurlijk vriend, als we maar betalen. Toch maar wat te drinken bij hem besteld. De rit gaat door en we komen uit bij een tabakteler. Uiteraard wil deze man ook graag wat aan ons verdienen door ons sigaren te verkopen. Maar voordat het zover is willen we wel eerst uitleg over de productie van de sigaren en we willen er natuurlijk ook eentje proberen. Gelukkig is dit geen probleem. Na  een korte uitleg over de bladeren die gebruikt worden voor sigaren laat hij ons zien hoe je een sigaar rolt. Met een simpele beweging heeft hij een sigaar gerold. Nou, die willen we wel uitproberen. Met een Mojito erbij genieten we van deze sigaar! Met uiteraard een doos sigaren gaan we weer verder op onze paardrijdtocht. Niet veel later zijn we alweer terug bij de auto . We geven André een fooi en rijden terug naar de casa. Terug in Viñales gaan we ook nog even kijken in de botanische tuin. Deze tuin is wel leuk om te zien maar we zijn er niet ondersteboven van. Wel zien we hier voor het eerst de kolibrie, de kleinste vogel ter wereld. Helaas is deze vogel te snel om goed te kunnen fotograferen! Moe maar voldaan ploffen we neer op de schommelstoel bij de casa. Met een lekkere kreeft worden we ’s avonds nog een keer verwend door Arasy.

RVC08

De heuvels van het noordwesten. Dag 5, zondag 29 maart 2015.

’s Ochtends laten we ons nog één keer door Arasy trakteren op een lekker ontbijt voordat we vertrekken. Met een omweg gaat de route vandaag naar El Establo dat aan de rand van het natuurpark van Las Terrazas ligt. Maar eerst gaat de weg naar het noorden. Via San Cayetano en Santa Lucía willen we naar Cayo Jutías. Je kunt de weg tussen San Cayetano en Santa Lucía overigens nauwelijks een weg noemen. We kunnen echt niet harder rijden dan dertig kilometer per uur. De weg zit vol gaten en op veel plaatsen is er ook niet veel meer over van het asfalt. Vorig jaar in Namibië hebben wij veel over gravelwegen gereden, maar die waren van veel betere kwaliteit als deze weg. Uiteindelijk bereiken we Santa Lucía waar we redelijk makkelijk de afslag van Caya Jutías vinden. Hier rijden we meteen een soort van dijk op. Het is wel enigszins verbazingwekkend dat we op de weg naar Cayo Jutías niets of niemand tegenkwamen en we hier wel weer reizigers zien. Aan het einde van de weg komen we op een strand zoals je zou verwachten in een paradijs. Hagelwit strand, azuurblauwe zee en een strak blauwe hemel - wow. Al is het maar kort, toch even genieten van dit kleine paradijs. Na de korte stop gaat de rit verder. We proberen de weg naar Pinar del Río te vinden maar navigeren blijft lastig als er nergens bewegwijzering is. Als we de weg dan toch gevonden hebben gaat deze alleen maar op en neer. We komen tot het stadje Minas de Matahambre niemand meer tegen. Dit is een mijnbouwstad en dat is te zien ook: alles is vies en goor. Snel doorrijden maar.

RVC09

Tot aan Pinar del Río kronkelt de weg door de heuvels heen. Er is geen vijftig meter recht. Het is verbazingwekkend wat we allemaal zien onderweg. Naast alle kleine traditionele huizen met twee schommelstoelen voor de deur zien wij ook grote vervallen betonnen gebouwen die waarschijnlijk in het Sovjettijdperk gebouwd zijn. Op een gegeven moment rijdt er een vrachtauto met open bak voor ons waarin wel meer dan honderdvijftig mensen staan. Dit associëren we meer met Afrika dan met Cuba, maar het is hier dus ook de manier van vervoer. Vanuit Pinar del Rio, waar we wegens tijdgebrek geen stop meer maken, pakken we autopista richting Havana. Het blijft gek om te zien dat je een snelweg, met in beide richtingen drie rijstroken, helemaal voor jezelf hebt. Een kilometer of vijftien voorbij San Cristóbal verlaten we de autopista weer om naar onze eindbestemming van de dag te gaan. We komen terecht bij de casa van Juanita bij het plaatsje El Establo. We krijgen direct de vraag wat we ’s avonds willen eten. We kiezen voor kip. Als we even later lekker op de veranda van de ondergaande zon zitten te genieten komt er iemand een, nog levende, kip brengen. We hebben zo’n idee dat dit de kip is die we straks gaan eten. We horen even gekakel uit de keuken komen en daarna is het stil. ‘Onze’ kip is zojuist geslacht. De kip is wel met smaak klaargemaakt. ‘s Avonds blijven we nog lang op de veranda zitten om te zien wat er allemaal over de weg voorbij komt rijden.

RVC10 

Cuba's ecotuin. Dag 6, maandag 30 maart 2015.

Er heeft werkelijk waar de hele nacht verkeer over de weg ‘geraasd’. We hebben beiden geen oog dicht gedaan. Geluidsisolatie hebben ze hier niet en de oude (vracht)auto’s en bromfietsen zijn behoorlijk luidruchtig. Gelukkig hebben we geen lange en zware dag voor boeg. We blijven lekker in de buurt vandaag. De ingang van het park van Las Terrazas is slechts vijf minuten rijden van de casa. Maar eerst gaan we naar Artemisa omdat we nog even naar de bank moeten om geld te wisselen. Hier valt het pas echt op hoe arm en vervallen Cuba is. De gebouwen worden niet onderhouden en er zitten overal grote gaten in de wegen. Het is even zoeken maar uiteindelijk vinden we een bank waar we geld kunnen wisselen. Bij de bank binnen is het dezelfde armoede. Alles wordt nog met de hand gedaan. Een computer hebben ze niet. Gelukkig hoeven we niet lang te wachten en zijn we snel aan de beurt. Ondanks alle armoede worden we wel super vriendelijk geholpen. Na een korte stop op de terugweg bij de casa kunnen we eindelijk het park in. Wel moeten we bij de ingang nog entree betalen. Voor 17 CUC kunnen we het park in. Dit is inclusief één hoofdmaaltijd per persoon. Als we het park inrijden gaan we direct rechtsaf met de weg omhoog. Deze weg gaat met een helling van meer dan twintig procent omhoog en is echt heel smal. Maar goed dat er geen tegenliggers zijn. Boven komen we uit bij de koffieplantages van Salto de Soroa. We sluiten stiekem aan bij een Engelstalige rondleiding waarbij we uitleg krijgen over de koffieplantage. Interessant om te horen hoe de slaven op de plantage op de berg werkten en leefden. Na de rondleiding lopen we verder omhoog over een voetpad om uitzicht te krijgen over het park.

RVC11

Door de dichte begroeiing  is het ongeveer een half uurtje wandelen naar de top. Eenmaal boven valt het uitzicht ons toch een beetje tegen. We wandelen weer terug naar beneden en vervolgen onze weg naar Baños del San Juan. Deze naam doet het gebied Las Terrazas eer aan: een rivier met allemaal bassins waarin gezwommen kan worden. Maar voordat we een verkoelende duik gaan nemen wisselen we onze voucher in voor een lekkere lunch. Voor die paar CUC die we voor de voucher betaald hebben krijgen we ieder een halve kip, rijst met zwarte bonen en gefrituurde bananenchips.  Na het eten is het toch echt tijd om die duik te gaan nemen. Het water blijkt heerlijk koel te zijn. Na een paar uur chillen houden we het voor gezien en gaan we naar de laatste attractie van deze dag. Ook Buena Vista is een oude koffieplantage. Op het moment dat wij aankomen is er net een bus met toeristen losgelaten. Gelukkig komen deze toeristen niet verder dan het restaurant. Als we de trap achter het restaurant afdalen komen we in een oase van rust terecht. Er is werkelijk helemaal niemand op de oude koffieplantage. De oude ruïnes van de plantage zijn helemaal overwoekerd en het geeft ons echt een junglegevoel. Helemaal achter op het terrein blijkt een aantal biologen zeldzame vlinders aan het vangen te zijn om deze elders op Cuba weer uit te kunnen zetten. Van hun teamleider krijgen we wat tips om vogels te kunnen spotten bij Varkensbaai. Een mooie tip. De buslading met toeristen is gelukkig weer vertrokken als we terug komen bij de auto. De middag is inmiddels al behoorlijk gevorderd en ook wij gaan terug naar onze casa. We doen eigenlijk hetzelfde als de vorige avond: ons verbazen wat er allemaal voorbij komt rijden.

RVC12

Richting Varkensbaai. Dag 7, dinsdag 31 maart 2015.

De tweede nacht dat we bijna geen oog dicht gedaan hebben vanwege het voorbijrazende verkeer. Het is zoals het is en vandaag gaan we weer verder. We willen naar Playa Larga in de Varkenbaai. Na het ontbijt stoppen we al onze spullen weer in de auto en vertrekken. Ver komen we echter niet. Na honderd meter begint het olielampje van de auto te branden. We rijden terug naar de casa om te vragen of er ergens een garage is. De buurman komt ook nog even kijken. Hij ‘peilt’ de olie en zegt dat er niets aan de hand is. Willen we wat meer zekerheid dan raadt hij ons aan om naar de garage te gaan. De dichtstbijzijnde garage ligt in het Las Terrazas park. Hier gaan we dan ook naar toe. Gelukkig is de wachter bij de poort zo vriendelijk om ons door te laten zonder toegangsbewijs te vragen. Bij de garage wordt de olie opnieuw gepeild en ook hier is de conclusie dat er niet zoveel aan de hand is. We rijden maar door met deze auto op hoop van zegen. Voordat we richting Playa Larga gaan, rijden we eerst naar Soroa. Hier is een orchideeëntuin die we graag willen bezoeken. De tuin is niet erg groot maar wel erg mooi. De tuin is schitterend aangelegd op de helling van een rotsheuvel. Alles staat in bloei en de tuin is een zee van kleuren. Helemaal boven in de tuin heb je een schitterend uitzicht over de vallei van Soroa. Ook hier vliegen de kolibries en andere exotische vogels om onze hoofden. Het loopt al tegen het middaguur als we de orchideeëntuin verlaten. Om toch enigszins op te schieten gaan we bij Soroa direct de autopista op richting Havana. Bij het eerste tankstation nog even een lunch halen voordat we de weg gaan zoeken naar Varkensbaai. Vooral bij Havana blijkt weer dat navigeren op Cuba toch anders gaat dan elders op de wereld. Er komt hier een aantal snelwegen bij elkaar en desondanks staan er nergens bordjes. Gelukkig helpt het navigatiesysteem ons uit de brand en al snel zitten we weer op de juiste weg.

RVC13

Het blijft ons toch verbazen dat een snelweg met twee maal drie rijstroken zo verlaten kan zijn. Op wat ‘oude’ vracht,- en toeristenauto’s na rijdt er bijna niemand op de autopista. Wat we vooral wel zien zijn fietsers, zelfs ook tegen de stroom in. Heel grappig is het dat als we de autopista verlaten we nota bene in Australië zijn! Kunnen we zeggen dat we daar ook geweest zijn. Hier vandaan is het nog maar een klein stukje naar Playa Larga. Maar voordat we daar zijn maken we eerst nog een tussenstop bij de krokodillenfarm van Guama. In het wild komen krokodillen op Cuba bijna niet meer voor maar hier wordt er volop ‘gefokt’. Het is leuk om te zien, maar wat ons vooral opvalt is dat er veel dieren op elkaar gepakt zitten in toch niet al te grote hokken. De krokodillensoorten die we hier zien zijn wel veel kleiner dan degene die we vorig jaar in Botswana aan de Chobe River gezien hebben. Waar we niet achter komen is wat er uiteindelijk met de krokodillen gaat gebeuren. Worden deze weer uitgezet, of eindigen ze als handtas of op een bord?
Het is van hier nog ongeveer twintig kilometer naar Playa Larga en we merken dat het weer toeristisch wordt. Zodra mensen zien dat wij, of andere reizigers, voorbij komen rijden stormen ze hun huisje uit met een bordje waarop ze  erop wijzen dat ze een restaurant of casa particulira hebben. Ik kan niet anders vermoeden dan dat ze hier om harde valuta verlegen zijn. In Playa Larga zelf zoeken we een leuke casa uit. We hebben een casa vlak aan het strand. Echt weer een plek die zo uit de reisgidsen kan komen. Tijdens het avondeten, dat door de casa prima geregeld is, komt ineens een pelikaan over ons hoofd heen vliegen. Erg bijzonder.

RVC14

Sjouwen door het moeras. Dag 8 woensdag 1 april 2015.

De reden voor ons bezoek aan Playa Larga is het immens grote natuurreservaat van Zapata. Dit is met circa 4.100 vierkante kilometer het grootste natuurgebied van Cuba. Het gebied is vooral bekend om zijn grote populatie  vogels. Er komen meer dan 65 verschillende soorten vogels vanuit Noord Amerika hier ‘overwinteren’. Al om half negen staat de gids, waarmee wij mee het park in gaan, aan de deur van onze casa. De entree van het park is ongeveer twintig minuten rijden met de auto vanaf Playa Larga. Omdat er maar een beperkt aantal auto’s het park in mogen, stapt er een Duits stel van een jaar of zestig bij ons in de auto. Het klikt meteen tussen ons en deze mensen. Na een kilometer of tien verlaten we de grote weg en gaan we een zandweg op. Even wanen we ons terug in Afrika met de enorme stofwolk die onder auto voor ons vandaan komt. Maar we zijn nu in Cuba en ook hier gaan wij op safari. Nadat we enkele kilometers de bush zijn ingereden, parkeren we de auto en gaan we samen met de gids te voet verder. Het is grappig om te zien op welke wijze de gids probeert om de vogels te laten zien. Met een kleine Ipod laat hij ons de verschillende geluiden, of beter gezegd het gezang van de vogels horen. Vogels die wij tijdens deze trip zien zijn onder andere de Baltimoretroepiaal, Cubaanse Smaragdkolibrie, Cubaanse Kwartelduif, Cubaanse Todie, Cubaanse Groene Specht en de Cubaanse Trogon. Deze laatste is de nationale vogel van Cuba. Ook zien wij de Cubaanse Dwerguil en de Grote Ransuil. Over de laatste uil laten wij ons vertellen dat het vrij zeldzaam is dat je deze  kunt zien tijdens een safari. Na een tocht van ongeveer anderhalf uur zijn we terug bij onze auto en rijden we terug naar de casa. Met het Duitse stel spreken we af om die middag gezamenlijk naar het museum over de invasie van Varkensbaai te gaan in Playa Girón. In verband met de jaarlijkse krabbentrek wordt ons geadviseerd om er niet met eigen auto naar toe te rijden.

RVC15

Tijdens de krabbentrek steken de krabben ’s ochtends en ’s avonds de weg over om vanuit zee het bos in te gaan om te paren.  De scharen van deze dieren zijn zo vlijmscherp dat deze gegarandeerd de banden van je auto lek steken. Om zowel onze auto als die van onze (tijdelijke) Duitse reisgenoten te sparen besluiten we een taxi te nemen. Via de casa wordt gelukkig al snel een taxi geregeld. Na ongeveer een kwartier komt er een oude witte Lada uit 1984 voorrijden. De man blijkt een kennis te zijn van de eigenaar van de casa. Hij heeft ’s middags vrij genomen om ons naar Playa Girón heen en weer te rijden om geld bij te verdienen. We spreken af dat hij ons voor vijftien CUC per stel heen en weer rijdt. Onderweg raken we met de man in gesprek; hij blijkt arts te zijn in het plaatselijke ziekenhuis. Ongelofelijk, dat je als arts toeristen in je oude Lada rondrijdt om iets bij te verdienen. Het museum vertelt het verhaal vanuit Cubaans oogpunt van de invasie van Varkensbaai door de door de CIA gesteunde Cubaanse ballingen in 1961. Wij denken overigens dat het verhaal vrij levensgetrouw verteld wordt. Eenmaal weer buiten vliegen de Cubaanse Smaragdkolibries om ons heen. Waar het vanochtend niet goed lukte om deze razendsnelle vogels te fotograferen lukt het nu wel! Op de terugweg stoppen we bij de Cuevas de los Peces. Dit is een kalkstenen grot die een open verbinding heeft met zee waar prima gesnorkeld en gedoken kan worden. Ook wij gaan hier even snorkelen. Het water is echt azuurblauw en kraakhelder. Het is dan ook een rare gewaarwording dat we de bodem van de grot niet kunnen zien. We genieten nog even na met een lekker drankje in het bijbehorende café voordat we weer terug gebracht worden naar de casa. De terugrit is een rit met hindernissen. De krabben zijn inmiddels begonnen aan de oversteek terug naar zee. Onze chauffeur moet echt zigzaggend over de weg om de krabben te ontwijken. ’s Avonds genieten we in de casa van een lekkere kreeft.

RVC16

Langs de zuidkust. Dag 9 donderdag 2 april 2015.

Gelukkig kunnen we rustig aan doen deze ochtend. Vandaag gaan we naar Trinidad en dat is slechts 200 kilometer rijden vanaf Playa Larga. We maken dan ook niet veel haast vandaag. Helaas kunnen we door de krabbentrek niet de kustroute nemen via Playa Girón. We rijden daarom terug naar de autopista. Gelukkig hoeven we niet zover op de autopista, na circa dertig kilometer kunnen we deze alweer verlaten om via Cienfuegos naar Trinidad te rijden. Onderweg komen we een merkwaardig bouwwerk tegen. Een niet afgebouwde kerncentrale. Ook weer zo’n overblijfsel uit het Russische tijdperk. Veel ruimte om te kijken is er niet want alles is hermetisch afgesloten. We rijden door. Omdat we toch tijd genoeg hebben vandaag maken we een tussenstop in het plaatsje Cienfuegos. Dit is geen toeristenplaats en dat merken we dan ook. We kunnen geen brandstof voor onze huurauto krijgen. De zogenaamde Euro 95 is overal op. We zijn gelukkig niet de enigen die op zoek zijn naar brandstof: een Cubaanse vrouw die voor haar auto ook op zoek is naar brandstof neemt ons mee. Na uiteindelijk vijf tankstations gehad te hebben vinden we er één die de juiste brandstof heeft.
Nu kunnen we op ons gemak de stad verkennen. We parkeren de auto ergens in een straatje en lopen naar Plaze de Armas. Dit is het centrale plein in het inmiddels gerenoveerde centrum van Cienfuegos. Sinds 2005 staat de stad op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

RVC17

Een van de ‘attracties’ die wij bezoeken, en die ook echt de moeite waard is, is het TeatroTomas Terry. Een theater uit 1889 ontworpen door Lino Sánchez Mármol in Italiaanse stijl. Voor ons een moment om even lekker af te kunnen koelen en te genieten van de prachtig ontworpen zaal met fresco’s. Na de lunch, die we gebruiken in een weinig sfeervol restaurant, vervolgen wij onze weg naar Trinidad. Onderweg ruilen we nog een tandenborstel en tandpasta voor vers fruit, ja we hadden wat extra meegenomen. Ook in Trinidad is het weer even zoeken naar een casa particulira. Op ongeveer vijf minuten lopen, van het autovrije centrum, vinden we tegenover de ruïne van de Iglesia de Santa Ana ‘onze’ casa. ’s Avonds lopen we nog even het stadje in. Trinidad is nog echt zo’n oud stadje dat de koloniale sfeer helemaal heeft behouden. In de straten liggen honderden jaren oude klinkers, die het lopen niet makkelijk maken, en de huizen en gebouwen zijn in alle bonte kleuren geschilderd. Het is met de zonsondergang werkelijk genieten van dit prachtige stadje. Op het centrale plein voor de kerk is het een gezellige drukte. Er worden nog de laatste voorbereidingen getroffen voor de paasprocessie van morgenavond. Bijzonder dat wij dit mee mogen gaan maken. Helaas doen we deze avond ook nog een minder leuke ontdekking. We komen er achter dat er in een van de vorige casa’s geld van ons gestolen is. Enig rekenwerk geeft ons wel een sterk vermoeden waar dat waarschijnlijk gebeurd is.

RVC18

Waar de tijd heeft stilgestaan. Dag 10 vrijdag 3 april 2015. (Goede Vrijdag)

Om acht uur 's ochtends hebben we ons ontbijt al achter de kiezen. Vandaag gaan we, net als bij Viñales, het Valle San Luis te paard verkennen. Gisteren hebben we bij de casa gevraagd waar we het beste paarden konden regelen. De zoon des huizes zou het wel regelen voor twintig CUC. Om klokslag half negen worden we al opgehaald. Wij moeten met de man mee naar zijn huis om daar de paarden op te halen. Het is gelukkig maar een paar honderd meter. Hier krijgen we allebei een paard toegewezen. Het paard dat Irene krijgt lijkt een beetje kreupel te zijn, terwijl die van mij juist vurig is. Dat gaat nog een spannende tocht worden vandaag. Aan de rand van Trinidad voegen zich nog twee Franse vrouwen van een jaar of dertig bij ons. Met z'n vieren gaan samen met twee begeleiders de vallei in. Het eerste deel van de route volgen we langs het spoor. Alhoewel hier niet zo vaak een trein rijdt als in Nederland ben ik toch iedere keer weer voorzichtig als we de spoorlijn oversteken met 'onze' paarden. Na ongeveer een uur op deze manier door het landschap gehobbeld te hebben slaan we van het 'grotere' zandpad af een klein paadje op. Na krap tien minuten komen we bij een huisje met een terras. Hier wordt van vers suikerriet een heerlijk verkoelend drankje voor ons gemaakt. Het is ook echt mierzoet. Als we verder willen gaan wacht ons een onaangename verassing. Om verder te mogen gaan moeten we tien CUC per persoon toegang voor het 'park' betalen. Het begint ons in Cuba wel op te vallen dat wanneer je lokaal een trip regelt er altijd wel een adder onder het gras schuilt. Er blijkt steeds wel iets te zijn waarvoor onderweg betaald moet worden waar van te voren niet over gesproken is.

RVC19

Met frisse tegenzin betalen we de toegang tot het park en vervolgen we onze weg. Na een klein kwartier bereiken we een soort paardenparkeerplaats, waar wel meer dan dertig paarden staan. We gaan nu te voet verder langs de drooggevallen rivier. Bovenaan komen we bij een drooggevallen waterval. In het bassin staat nog wel water waarin door toeristen gezwommen wordt. Wij nemen het risico maar niet en genieten gewoon even van de omgeving. Grappig om te zien dat ook hier weer een Cubaan met gitaar muziek staat te maken. Wel frappant dat hij dan net alleen het nummer Guantanamera kan spelen. Na ongeveer een uur lopen we terug naar onze paarden. Ik zit nog niet helemaal op 'mijn' paard als deze van de gids een klap op zijn achterwerk krijgt en er in volle galop vandoor gaat. Ik moet alle zeilen bijzetten om niet van mijn paard te vallen en deze weer tot rust te krijgen. Gelukkig lukt mij dit en rustig gaan we terug naar het huis met het terras. Om wat geld te besparen slaan we de lunch hier over. Eenmaal terug in het Trinidad is het al eind van de middag. We frissen ons even op bij de casa om alweer snel naar het centrale plein, het Plaza Mayor, te gaan. Ergens tussen 7 en 8 uur 's avonds zal bij de kerk, de Iglesia Parroquial, de paasprocessie starten. Het is inmiddels een drukte van belang met zowel plaatselijke bevolking als ook veel toeristen, die niets van het schouwspel willen missen. Uiteindelijk rond 8 uur gaat de processie van start. De misdienaren met het kruis voorop en daarachter de pastoor voor de open kist met het 'opgebaarde lichaam' Jezus Christus. Het hele dorp sluit daarna bij de processie aan. Wonderbaarlijk om mee te maken. Na de processie gaan we (lekker) eten in één van de vele restaurantjes die Trinidad rijk is.

RVC20

Het doolhof van Camegüey. Dag 11, zaterdag 4 april 2015.

Omdat Trinidad het allermooist is tijdens zonsopkomst of zonsondergang gaan we nog één keer vroeg op pad. Vóór 7 uur ’s ochtends lopen we al door de nauwe straatjes van Trinidad. Het is schitterend om te zien hoe het stadje wakker wordt en de zon langzaam boven de daken uitkomt. Voordat we terug lopen naar de casa voor ons ontbijt gaan we eerst nog even naar de bank om geld te wisselen. Nou laat het ‘even’ maar weg. Om 9 uur zou de bank open gaan, maar hoe lang we ook wachten, de bank gaat niet open. Het excuus is dat ze op de wisselkoers wachten, maar wij hebben het vermoeden dat ze geen geld op voorraad hebben. Dan maar naar een andere bank. Maar hier aangekomen worden we gelijk terugverwezen naar de eerste bank. Zo makkelijk laten wij ons echter niet wegsturen. Na enig aandringen mogen we toch naar binnen  en kunnen we geld wisselen. Het is inmiddels al half elf en we lopen snel terug naar de casa omdat we nog niet ontbeten hebben. Grappig is het om te zien dat er een oude gele Nederlandse stadsbus, zelfs nog met Nederlands kenteken, voor de deur van de casa geparkeerd staat. Na het ontbijt pakken we onze spullen weer bij elkaar en gaan we door naar onze volgende bestemming. Het is inmiddels al rond het middaguur als we wegrijden bij de casa. Eigenlijk willen we naar Santiago de Cuba maar dat gaan we vandaag niet meer redden. We besluiten om vandaag naar Camegüey te rijden en  morgen door naar Santiago de Cuba. Camegüey is slechts 250 kilometer rijden en ondanks dat we laat vertrekken uit Trinidad zijn we al halverwege de middag in Camegüey. Schuin tegenover de kerk, de Iglesia del Sagrado Corazón de Jezús vinden we een leuke casa.

RVC21

We hebben nu tijd genoeg dus gaan we het stadje verkennen. In tegenstelling tot bijna alle andere Cubaanse steden, die vaak in blokken zijn opgedeeld, is Camegüey echt een wirwar van straatjes, paadjes en pleintjes. Overal staan aardewerken regentonnen, wat het symbool van de streek blijkt te zijn. Het is een drukte van belang in de stad omdat iedereen bezig is met voorbereidingen voor het paasfeest de volgende dag. Na een poosje rondgewandeld te hebben, ploffen we in het Ignacio Agramonte Park neer op een bankje. Komt er ineens een man langslopen in een T-shirt van Bavaria bier. Dus ik zeg net iets te hard: ‘hee die man heeft een shirt van Bavaria aan’. De man hoort dit, draait zich om, komt op ons af lopen en begint een praatje met ons. De man heet Hubert en vertelt kunstenaar te zijn. Hij haalt een koker tevoorschijn waaruit hij drie schilderijen haalt met een typisch Cubaans tafereel. De schilderijen, die op een mooi doek zijn geschilderd, kosten dertig CUC per stuk. Wij zeggen tegen de man dat dit veel te duur is. Hij vraagt welke wij het mooist vinden en wat we ervoor willen betalen. We kiezen de mooiste uit en zeggen dat we er maximaal vijftien CUC voor willen betalen. Hij doet nog een tegenbod van vijfentwintig en later nog twintig CUC, maar we houden voet bij stuk. Op het moment dat wij op willen staan om te vertrekken geeft de man toe aan ons bod. Een mooi souvenir voor thuis. ’s Avonds eten we heerlijk bij Mesón del Príncipe, een klein restaurantje in een achterafstraatje. Ook hier krijgen we een kleine regenton mee als aandenken. Na het avondeten genieten we nog van alle activiteiten die er zijn door het paasweekend. Alle kerken zijn open en in de parken en pleinen zijn er diverse voorstellingen van zang, dans en andere activiteiten.

RVC22

Broeierig Santiago de Cuba. Dag 12, zondag 5 april 2015. (Eerste Paasdag)

We worden enigszins verrast door de eigenaresse van de casa als zij ineens tien CUC meer vraagt voor de overnachting dan we van te voren afgesproken hebben en dat zij ons ook nog eens voor consumpties wil laten betalen die we niet genoten hebben. Het moet niet gekker worden. We maken haar duidelijk dat we alleen het afgesproken bedrag betalen en dat zij zelf de consumpties gisteren uit de koeling van ‘onze’ kamer gehaald heeft. Als ik daarna onze huurauto ga halen, die op een ‘betaalde’ parkeerplaats staat drie straten van de casa vandaan, blijkt deze ook nog eens een lekke band te hebben. Het gaat lekker vandaag! Er komen meteen een paar mannen aanlopen die mij wel even willen helpen met het verwisselen van een wiel: uiteraard voor een fooi. Ik kan hun vertellen dat ik vaker wielen heb gewisseld en tien minuten later ligt het reservewiel al onder de auto. Nadat we onze spullen in de auto hebben geladen, gaan we eerst maar op zoek naar een garage om onze band te laten repareren. Vanuit de verhuurmaatschappij hebben we een richtlijn meegekregen van circa vijf CUC voor een bandenreparatie. Bij het eerste tankstation vragen we waar we terecht kunnen voor de reparatie. Er stapt meteen een man bij ons in de auto en neemt ons mee naar de garage. Uiteraard vragen we wat de reparatie gaat kosten maar de man ‘kan’ geen antwoord geven omdat hij eerst de diagnose moet stellen. Hoewel we tijdens de reparatie herhaaldelijk vragen wat de kosten zijn, krijgen we pas de rekening gepresenteerd als de gerepareerde band weer onder de auto zit. Kosten: vijfentwintig CUC! Je weet dat de belazerd wordt waar je bij staat maar je kunt er niets tegen doen.

RVC23

Goed, met ongeveer twee uur vertraging kunnen we eindelijk onze reis naar Santiago de Cuba beginnen. Het is nog een behoorlijk lange rit en we worden al op tijd verwacht in Santiago. Vanuit de casa in Camegüey hebben we paspoorten en visa meegekregen van Italianen die de nacht voor ons in de casa hebben geslapen en deze daar per ongeluk achtergelaten hebben. Gelukkig gaat de rit verder voorspoedig en voert de route ons eerst door de suikerrietplantages en later door een heuvelachtig gebied waar we regelmatig mooie uitzichten hebben. Rond half vier komen we aan in Santiago de Cuba. Hotel Rex, waar de Italianen verblijven, hebben we vlot gevonden. Als dank regelen de Italianen een gratis overnachting voor ons in hotel Rex. Na alle tegenslagen die extra geld kostten, mag het ook wel eens meezitten. We hebben nog tijd genoeg en gaan nog even de stad in. Via de Plaza de Marte lopen we naar het museum van Barcardi. Dit is helaas vanwege Pasen gesloten. Wat echt de moeite waard is, is om de kathedraal van Santiago de Cuba te bekijken. Goed om te zien is dat deze volledig gerenoveerd wordt. Vanwege Pasen is er het hele weekend veel gesloten, ook veel paladars en restaurantjes zijn dicht. Bij het hotel vragen we dan ook waar we ‘goed’ kunnen eten. Voor een fooi brengt de portier ons bij een onvervalste paladar waar we echt heerlijk eten. Helaas is ons in het hotel geen rustige nacht gegund. Op het dak van het hotel is een feest met harde muziek dat tot in de vroege ochtend doorgaat.

RVC24

De ruige kust van Baracoa. Dag 13, maandag 6 april 2015. (Tweede Paasdag)

Om half drie ’s nachts stopte eindelijk de muziek en konden wij en de andere gasten van het hotel, gaan slapen. Na een korte nacht besluiten we aan het ontbijt, dat is het voordeel dat we niets van te voren geregeld hebben, dat we niet nog een dag in Santiago de Cuba blijven maar dat we vandaag door gaan rijden naar Baracoa. Na het ontbijt, als we alles weer in de auto geladen hebben, gaan we nog even in het park tegenover het hotel zitten om samen de route door te nemen. Maar kort na het wegrijden gaat het al fout en komen we op een verkeerde weg terecht. Volgens de kaart zou deze ook moeten kunnen, maar al snel is de weg zo slecht dat we maar omkeren. Via wat omzwervingen rond Santiago de Cuba komen we uiteindelijk op de weg naar Guantánamo uit. Om een beetje op te schieten nemen we de autopista van Santiago de Cuba naar Guantánamo in plaats van de Carretera Central. Ook deze autopista is volledig uitgestorven. In Guantánamo is het daarentegen een drukte van belang. Er is enorm veel politie op de been, maar ook het Cubaanse leger is nadrukkelijk aanwezig. We hebben een vermoeden dat dit met de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay te maken heeft die hier op een steenworp afstand ligt. In eerste instantie zien we ook niets van die basis. Iedereen wordt er uit de buurt gehouden. We laten Guantánamo achter ons en we vervolgen onze weg richting Baracoa. Als we over een kleine bergrug rijden richting de kust krijgen we een super uitzichtpunt over de baai van Guantánamo. Ook hebben we hier uitzicht op de Amerikaanse marinebasis.

RVC25

Fotograferen is officieel verboden maar de politie, die hier aanwezig is, kijkt bewust de andere kant op als wij en andere reizigers foto’s maken. Hier vandaan volgen we de kustweg. Misschien is dit wel een van de mooiste kustroutes die wij ooit gereden hebben. De golven zijn een paar meter hoog en ze beuken tegen de kliffen; geweldig om te zien. Bij Playitas de Cajobabo brengen we een bezoek aan het strand. Hoewel zwemmen niet mogelijk is door de hoge golven is het wel genieten van dit schouwspel. Het laatste stuk naar Baracoa is ook weer van ongekende schoonheid. De weg gaat steil omhoog de bergen in. De Alpencols in Frankrijk zijn er niets bij. Telkens als je denkt dat je boven bent kronkelt de weg weer verder omhoog. Gelukkig is het niet druk en hebben we alle tijd om, om ons heen te kijken. Waar ze vandaan komen weten niet, maar als we ergens stoppen om foto’s te maken van het uitzicht staan er ineens tientallen mensen om ons heen die hun waar willen verkopen. We hebben echter geen belangstelling. Zoals de weg omhoog kronkelde zo gaat deze ook weer naar beneden. In Baracoa vinden we vlak aan de Malecón een leuke casa. Op het dakterras hebben we een mooi uitzicht over Baracoa en de zee. Het centrum van het plaatsje is redelijk authentiek, maar daarbuiten lijkt het veel meer op een vervallen Oost Europese plaats. Tsja, de Russische invloeden blijven duidelijk zichtbaar. ’s Avonds eten we in een restaurant dat in de reisgidsen aanbevolen wordt. De vis die we bestelden blijkt echter niet gaar te zijn en gaat terug naar de keuken om nog even op het vuur te gaan. We sluiten de dag af met een lekkere cocktail  op een dakterras!

RVC26

De jungle in. Dag 14, dinsdag 7 april 2015.

Na een aantal reisdagen eindelijk weer eens een paar nachten op dezelfde plek. Ons ontbijt op het dakterras is genieten. Voor vandaag hebben we geen grote plannen. We maken er een verkapte rustdag van, alhoewel hier echt genoeg te doen is. Een van de activiteiten die we overslaan is het beklimmen van de Cubaanse ‘Tafelberg’ El Yunque. Deze berg wordt uitgebreid beschreven in het logboek van Christoffel Columbus in zijn ontdekkingstocht naar ‘West Indië’. Volgens de overlevering is Columbus hier ergens aan land gegaan en ontdekte hij ‘Amerika’. Wij brengen wel een bezoek aan het Museo Arqueológico, het archeologisch museum. Het museum ligt achter het dorp en het is een stevige wandeling om er te komen. Zodra we het dorp uit zijn voert de weg ons omhoog over iets dat het midden houdt tussen een smal pad en een trap. Via dit pad bereiken we de ingang van het museum. Het is geen ‘traditioneel’ museum, maar meer een ingerichte grot. De entree is niet duur maar wel bijzonder is dat we 5 CUC moeten betalen om de camera mee naar binnen te nemen. Deze blijft maar even in de tas zitten totdat we voorbij de ingang zijn. Vanuit de ingang nemen we een smal en glibberig paadje naar boven om bij de ingang van de grot te komen. Binnen moeten we weer met een nauwe wenteltrap naar beneden. De grot zelf is niet veel groter dan een flinke woonkamer. Hier vinden we overblijfselen van de Taíno Indianen, de oorspronkelijke bewoners van Cuba en andere Caraïbische eilanden. Het verhaal van hun geschiedenis op het eiland wordt verteld en ook liggen er botten van deze indianen tentoongesteld. Buiten de grot nemen we wederom een pad naar boven. Hier komen we in een andere grot uit.

RVC27

Op zich is hier niets bijzonders te zien is. Deze grot leidt via wat klim- en klauterwerk naar een uitzichtpunt. Hier hebben we een mooi uitzicht over Baracoa. Via dezelfde weg klimmen en klauteren we ook weer naar beneden. We laten het Museo Arqueológico achter ons en lopen terug naar het dorpje. Wat mij enigszins verbaast is dat er in de kleine gammele huisjes bijna overal een grote flatscreen tv staat. Ik begrijp toch veel niet van Cuba. Het is inmiddels het heetste tijdstip van de dag en we besluiten het rustig aan te doen. Lekker op het dakterras even een boekje lezen en de ogen dicht doen. Aan de noordkant van Baracoa liggen verlaten stranden van Playa Duaba. Het is met de auto niet meer dan een kwartier rijden voordat we op deze verlaten stranden staan. Het strand is ook echt verlaten. Maar rustig is het allerminst. De golven zijn meer dan drie meter hoog en beuken op het strand. Zwemmen zou levensgevaarlijk zijn. Na even gezeten te hebben rijden we met de auto verder tot aan de Rio Toa. Hierna wordt de weg zo slecht dat we omkeren en terug naar de casa rijden. Vanavond eten we in de casa en daaraan voorafgaand lopen we nog een rondje over de Malecón. Als we terug bij de casa komen staat de buurman ons op te wachten. Hij blijkt bijna tien jaar in Nederland gewoond te hebben. Erg leuk om met een Cubaan in het Nederlands te praten. Op deze manier komen we ook meer te weten hoe de Cubanen denken over de situatie in hun land. Zij hebben het moeilijker dan wij denken. Interessant gesprek om zo de dag af te sluiten

RVC28

De trappen van Holguín. Dag 15, woensdag 8 april 2015.

We nemen afscheid van misschien wel een van de mooiste en rustigste plekken van Cuba. We hebben lang getwijfeld of we via Guantánamo of via Moa naar Holguín rijden. Als we via Guantánamo rijden weten we dat we een goede weg hebben, maar dat we zeker 225 kilometer omrijden. Via Moa is de rechtstreekse route maar de weg schijnt heel erg slecht te zijn. We nemen de gok om via Moa te rijden. Het is uiteindelijk maar iets van 65 kilometer van Baracoa naar Moa. Als we goed en wel onderweg zijn gaat het olielampje van de auto weer branden. Maar zodra de motor van de auto op bedrijfstemperatuur is gaat deze weer uit. We moeten hier toch maar eens naar laten kijken. Zodra we Baracoa uit zijn gaat de asfaltweg over in een zeer slechte gravelweg. Overal zitten diepe gaten, gleuven en bobbels. Onze gemiddelde snelheid komt niet boven de 25 kilometer per uur uit. Het valt mij bij sommige viaducten op dat er gaten van wel 20 centimeter tussen de weg en het viaduct zit. Het is oppassen om hier niet met een voet of band tussen te komen zitten. We doen uiteindelijk meer dan twee en een half uur over de 65 kilometer naar Moa. Moa is een mijnbouwplaats en dat merken we al ruim voordat we daar aankomen. Het is vies en goor. Overal ligt olie, vuil en troep in langs de kant van de weg. Met de ecologie wordt het hier niet zo nauw genomen. Dit is een plaats om snel achter ons te laten. Gelukkig wordt het al snel beter. Vanaf Moa is de weg gelukkig weer ‘normaal’. De route is vooral tussen Cayo Mambí en Cueto is erg mooi. De weg gaat door een licht heuvellandschap en af en toe krijgen we de Caraïbische Zee te zien.

RVC29

Uiteindelijk is het niet meer dan anderhalf uur rijden vanaf Moa naar Holguín. Rond half één ’s middags kunnen we al op zoek naar een casa. Vlak bij het centrum vinden we een leuke casa. We komen bij een jong gezin terecht waar het direct mee klikt. Nadat we geïnstalleerd zijn hebben we nog tijd genoeg om deze plaats te verkennen. We trekken er dan ook snel op uit. Eén van de toeristische trekpleisters van Holguín is de Loma de la Cruz. Dit kruis staat op een 261 meter hoge heuvel aan de noordrand van de stad. Met een trap van 458 treden is dit kruis te bereiken. En nee, ik heb het aantal treden niet geteld maar uit een reisboek overgenomen. Het blijkt zelfs een behoorlijke kluif te zijn om deze trappen te beklimmen. De treden liggen namelijk ongelijk en met ruim 30 graden Celsius is het ook nog warm. Eenmaal boven worden we gelukkig wel beloond met een fantastisch uitzicht over de stad en regio. Op de terugweg belonen wij onszelf met een heerlijk blikje Tucola, de Cubaanse variant van Coca Cola, in het park van San José. Heerlijk om te zien wat er op zo’n middag allemaal gebeurt in de stad. Voor het avondeten hebben een tip gekregen om bij een restaurant te gaan eten. Hier zien we pizza op het menu staan. Als we de pizza opgediend krijgen zijn we toch enigszins teleurgesteld als het een kant en klaar pizza blijkt te zijn die opgewarmd is in de magnetron. De garnalencocktail vooraf was ook niet vers. Nou ja, zo erg is het ook weer niet want als we de rekening krijgen moeten we toch weer enigszins lachten. Voor een hoofdgerecht betalen we niet meer acht CUC!  

RVC30

Troosteloos Ciego de Ávila. Dag 16, donderdag 9 april 2015.

Wat we al wat langer vreesden gebeurt dan echt. ‘Onze’ huurauto geeft het vandaag op. Als we bij de casa, waar we overnacht hebben, weg willen rijden begint niet alleen direct het olielampje weer te branden maar maakt de auto ook een ongelofelijke herrie. Een geluid van metaal op metaal komt onder de motorkap vandaan. Als we wegrijden maakt de auto zoveel kabaal dat alle omstanders omkijken. Het lijkt ons het beste om maar naar het eerste de beste tankstation te rijden om te kijken hoe het ervoor staat. Maar voordat we dit  doen gaan we eerst maar even naar de bank, want we hebben het gevoel dat dit wel weer eens geld zou kunnen gaan kosten. Na het bezoek aan de bank is een tankstation zo gevonden en hier willen verschillende monteurs al meteen met de auto aan de slag. In een helder moment kijken we eerst de papieren van de auto en het verhuurbedrijf na. Wat blijkt, hier in Holguín zit een vestiging van het verhuurbedrijf. We besluiten deze eerst op te zoeken voordat we allerlei reparaties aan de auto laten uitvoeren. De vestiging is snel gevonden. De man van het verhuurbedrijf kijkt met ons mee en is het met ons eens dat er iets niet goed is met de auto. Hij besluit dat er een monteur bij moet komen echter deze man moet van de vestiging van het vliegveld van Holguín komen. Voor ons betekent dit dat we moeten wachten. Na ongeveer drie kwartier gewacht te hebben is eindelijk de monteur er. Hij komt al gauw tot de conclusie dat verder rijden met deze auto geen optie is. Even probeert hij nog de schuld voor het mankement in onze schoenen te schuiven door te zeggen dat we er zelf verkeerde olie in gedaan hebben. Maar bij nader inzien komt hij tot de conclusie dat de olie al zo oud is dat het niet onze schuld kan zijn.

RVC31

Uiteraard moet onze ‘nieuwe’ auto ook van de andere vestiging komen en dat betekent dat we weer moeten wachten. Na ongeveer anderhalf uur hebben we dan eindelijk onze vervangende auto en kunnen we weer op weg. We waren van plan om vandaag naar Santa Clara te rijden maar dat zit er niet meer in. We gaan proberen om bij Ciego de Ávila te komen. Onderweg komen we door een plaatsje met de naam Irene. Uiteraard stoppen we even om bij het plaatsnaambord een foto te maken. Het is al eind van de middag als we Ciego de Ávila bereiken. Het blijkt echter helemaal geen toeristische plaats te zijn en het is behoorlijk lastig om een casa te vinden. Uiteindelijk komen we terecht bij een hele lieve alleenstaande vrouw van middelbare leeftijd. Rond etenstijd lopen we het centrum in om bij een restaurant wat te gaan eten; gaan de restaurants hier pas om acht uur ’s avonds open. We moeten dus nog meer dan een uur wachten. We gaan maar wat drinken bij een El Rapido, een soort fastfood/snackbarketen op Cuba. We zijn verbaasd dat we hier alleen alcoholische dranken kunnen krijgen. Cola of andere frisdrank hebben ze niet. Dan bestellen we maar een pakje kinderdrinken. Dat hebben ze gelukkig nog wel. Als we eindelijk bij het restaurant komen, mogen we niet naar binnen omdat we een korte broek aan hebben. Een beetje pissig sprinten we terug naar de casa om een lange broek aan te trekken. Nu worden we allerhartelijkst in het restaurant ontvangen. Ook hier worden tot onze verbazing alleen maar alcoholische dranken geschonken. Als we uiteindelijk afrekenen moeten we echt lachen: voor twee voor- en twee hoofdgerechten moeten we slechts twee CUC (EUR 1,95) afrekenen.

RVC32

Het Santa Clara van Che Guevara. Dag 17, vrijdag 10 april 2015.

Ciego de Ávila mag dan een troosteloze stad zijn, maar we worden ’s ochtends wel met een lekker ontbijt verwend. Ik heb nog nooit vis bij mijn ontbijt gehad maar het smaakt heerlijk. Het is voor ons zo verbazingwekkend dat de stad zo troostloos is en haar inwoners gebukt lijken te gaan onder uitzichtloosheid en dat wij dan weer bij zo’n lieve vrouw mogen logeren. We kunnen niet anders dan een fooi bij deze dame achterlaten. We zetten koers richting het noorden. We willen een bliksembezoek brengen aan het toeristeneiland Cayo Coco. De weg voert ons via Morón langs de moerassen richting de kust. Voordat we bij Cayo Coco kunnen komen moeten we eerst langs de douane. Hier moeten we vijf CUC afrekenen. Dit (schier)eiland is alleen toegankelijk voor toeristen of Cubanen die er werken. Cubanen die er niet werken komen er ook niet op. We komen onmiddellijk in een andere, weer meer westerse, wereld terecht. Het eerste deel van de weg gaat over een soort dam om op het eiland te komen. We rijden helemaal door naar het uiterste puntje om op het strand te kunnen komen. Omdat we geen hotel hier geboekt hebben blijkt dit wat lastig te zijn. Alle stranden worden namelijk door de hotels geclaimd als privéstrand voor hun gasten. Uiteindelijk vinden we een plekje waar we de auto kunnen parkeren en op het strand kunnen komen. Het is wel  zo’n strand uit de boekjes met parelwit zand en een azuurblauwe zee. Even lekker een uurtje genieten. Als ik, tijdens een wandeling over het strand, te dicht in de buurt kom van een hotel word ik direct weggestuurd omdat ik geen polsbandje om heb.

RVC33

Na even lekker geluierd te hebben laten we dit toeristenoord weer achter ons en rijden terug richting Morón. Als we de douane weer passeren moeten we nog een keer vijf CUC afrekenen. We hebben toch een beetje het gevoel dat we hier afgezet worden. Maar dat staat nog in schril contrast tot wat ons even later overkomt. Bij het tankstation van Morón worden we echt gediscrimineerd. Wat er ook gebeurt, de vrouw achter de balie wil ons niet helpen. Gelukkig is er een Mexicaan die ons helpt en kunnen we met een volle tank en een lunch op zak onze reis weer vervolgen. Via plaatsen als Chambas en Yaguajay willen we naar Caibarién, maar deze plaats is net zo troostloos als Ciego de Ávila. Bovendien zijn hier ook geen casa’s. Ondanks dat het al laat is in de middag besluiten we door te rijden naar Santa Clara. Daar vinden we een prachtige casa die helemaal in koloniale stijl is gebouwd. Hier laten we ons overhalen om ’s avonds in de casa te eten, maar of dit zo verstandig is? Omdat we nog tijd over hebben gaan we nog kijken bij het monument van Che Guevara. Dat blijkt nog een wandeling van meer dan 25 minuten te zijn. Ondanks de heilige status die Che Guevara heeft in Cuba is het bij het monument compleet uitgestorven. Na even rondgekeken te hebben lopen we weer terug naar de casa. Hier komen we weer een sterk staaltje oplichting tegen. Ondanks het feit dat we een totaalprijs  van twaalf CUC, hebben afgesproken voor het diner presteerde de eigenaar het om toch vijf CUC voor het voorgerecht en vijf CUC voor het na gerecht te vragen. We moeten dus tweeëntwintig CUC per persoon afrekenen in plaats van de afgesproken twaalf CUC.

RVC36

De verlaten stranden van het noorden. Dag 18, zaterdag 11 april 2015.

De oplichting gaat de andere ochtend door waar het de vorige dag gebleven was. Als we de casa afrekenen moeten we ook ineens twee CUC betalen voor de ‘bewaking’ van onze huurauto. En we betalen ook nog eens voor een niet goed geleverde dienst, want als wij bij onze auto terugkomen blijkt de rechter achterband leeg te lopen. Het excuus van de casa is dat diegene die op de auto zou letten net even naar de toilet was! Ja, geloof je het zelf? Dus snel het wiel gewisseld en daarna naar een tankstation om deze te laten repareren. Bij het tankstation blijkt dat ‘slechts’ het ventiel van de band losgedraaid is. Dit is dus gelukkig makkelijk te fixen. Voordat we de stad uitrijden gaan we nog langs het monument van de Tren Blindado bij het station van Santa Clara. Hier heeft Che Guevara zijn overwinning behaald op het regeringsleger van Cuba eind december 1958 door met een bulldozer de trein met regeringstroepen tot stoppen te dwingen. Het monument blijkt niet meer te zijn dan een paar treinwagons en een bulldozer. Leuk om gezien te hebben. Als wij terug bij onze auto komen komt er weer onmiddellijk iemand op ons afgerend die claimt op onze auto gepast te hebben. Flikker op! We hebben niets met hem van te voren afgesproken dus hij krijgt ook niets. De man is pissig maar we houden voet bij stuk.  Via de noordkant verlaten we de stad om koers te zetten richting de noordkust. Bij Sagua la Gran pakken we de kustroute richting Cárdenas. Het is weer een heerlijk rustige weg waar we van vele uitzichten kunnen genieten.

RVC35

Omdat we zin hebben om ook even op het strand te kijken, nemen we vlak bij Sierra Morena een afslag richting het stand. De weg houdt op bij een Campismo, een vakantiepark voor Cubanen. We worden in eerste instantie vreemd aangekeken maar al snel hebben we een praatje met een paar jongeren. Na even gezellig gekletst te hebben vervolgen wij onze weg weer. Even verderop, bij Playa Ganuza, maken we nog een stop op het strand. Ook hier worden we enigszins vreemd aangekeken als we bij een cafetaria wat te drinken halen. Zelfs na een poosje op het terras van de cafetaria gezeten te hebben lukt het ons niet om hier het ijs te breken. Uiteindelijk vertrekken we ook hier weer. Het is al wat later in de middag en het blijkt nog een behoorlijk stuk rijden te zijn naar Cárdenas. Volgens de reisboeken zou Cárdenas de stad van de paardenkarren zijn. Het enige dat wij van deze plaats zien is dat deze vooral in verval is. Deze plaats heeft voor ons niets te bieden en casa’s zijn er ook al niet, dus ook hier besluiten we om door te rijden. We overwegen om naar Varadero te gaan en daar een all-inclusive-hotel op te zoeken voor de laatste paar dagen. Maar eigenlijk hebben we daar helemaal geen zin in en rijden door naar Matanzas. Hier vinden we snel een leuke casa die ook nog eens aan het water ligt. We blijven wel uit de buurt van de (toch wel leuke) honden die deze mensen hebben. Ze zitten namelijk onder de vlooien!

RVC34

Matanzas, Dag 19, zondag 12 april 2015.

Matanzas blijkt een veel leukere stad te zijn dan we dachten. Het is zondag en er is van alles te doen. We nemen afscheid van ons ‘gastgezin’ en gaan de stad in. Irene wil heel graag, ook vanuit haar beroepsmatige achtergrond, het Museo Farmaceútico bezoeken. Het blijkt alleen een beetje lastig te zijn om het te vinden. Na een paar keer heen en weer gereden te hebben besluiten we om de auto te parkeren en maar lopend te gaan zoeken. Een ‘local’ heeft het door en vraagt aan Irene waar we naar op zoek zijn. Als Irene zegt dat we het Museo Farmaceútico zoeken neemt de man Irene bij de arm en een paar minuten later staan we voor de ingang. Ik geef de man twee CUC en hij is de koning te rijk! Dit museum was ooit de apotheek van de 19e-eeuwse artsen Fermín Figueroa en Ernesto Triolet. Het is frappant dat hier in Cuba, met een tekort aan medicijnen, zoveel op ‘voorraad’ is. Een van de hoogtepunten van het museum is toch wel de apothekerstafel waarmee in 1900 in Parijs een derde prijs gewonnen werd op de wereldtentoonstelling. Verder zien we heel veel medicijnflesjes en een complete bibliotheek  met allemaal farmaceutische boeken. We zijn de enige bezoekers in het museum dus we doen rustig aan en nemen alle tijd om alles goed te bekijken. Als we ruim twee uur later weer buiten staan is het plein voor het museum, Parque La Libertad, afgeladen druk. Er zijn diverse optredens van clowns, acrobaten, poppenspelers en nog veel meer. We genieten er even van maar dan gaan we weer verder. Matanzas  kent alleen maar wegen met eenrichtingsverkeer. Het duurt dan ook even voordat we de stad uit zijn. We gaan op weg naar de Cuevas de Bellamar. We merken ook hier dat het zondag is en dat iedereen vrij is vandaag, want als we aankomen bij de grotten is het ook hier een drukte van belang.

RVC37

Om twee uur ‘s middag zijn er weer rondleidingen dus we moeten nog even wachten. De grotten zijn in 1861 bij toeval ontdekt door een slaaf. Deze grotten behoren tot de grootste van het hele Caribische gebied. Iets na twee uur gaan we met de Engelstalige gids mee naar binnen. We denken dat we in de grot even lekker kunnen afkoelen van de hitte buiten, maar dat valt tegen. Het is binnen minstens net zo warm als buiten, maar de luchtvochtigheid is veel hoger. We zweten er dus behoorlijk op los. Het is gelukkig wel echt de moeite waard. We lopen door verschillende zalen en de meeste hebben stalagmieten en stalactieten van meer dan 25 meter. De gids vertelt ronduit over wat we allemaal zien en over mythen en legenden van deze grotten. Na iets meer dan een uur staan we weer buiten. Matanzas ligt op ongeveer twee uur rijden van Havana dus we gaan ergens halverwege nog twee nachten proberen te regelen zodat we morgen nog een stranddag kunnen hebben. Onderweg maken we een stop bij de Puente de Bacunayagua. Hier hebben we uitzicht op de brug van Bacunayagua. Dit is met 314 meter de langste en met 110 meter ook de hoogste brug van Cuba. We rijden door tot La Habana Este en daar zoeken we een casa op. Dit is nog niet zo makkelijk. Er zijn nog heel veel rijkere Cubanen uit Havana die hier het weekend doorbrengen. Gelukkig lukt het ons om een leuke casa te vinden en wat voor één! We hebben een compleet appartement voor onszelf met een woonkamer/keuken, slaapkamer en badkamer. Ook heeft de casa haar eigen zwembad, heerlijk. ’s Avonds genieten we nog van een heerlijke en, nu wel, verse pizza!

RVC38

Stranden van La Habana Este. Dag 20, maandag 13 april 2014.

Oh heerlijk, even lekker uitrusten op het strand. Vandaag even helemaal niets. Eerst lekker uitslapen en dan naar het strand toe. Dit is de eerste casa waar we geen ontbijt krijgen, dus we zullen zelf iets moeten gaan regelen. Om de hoek, in de hoofdstraat zit een eettent waar ook ontbijt en lunch geserveerd worden. Hier maar even lekker ontbijten met z’n tweeën . Veel keus is er niet, we kiezen voor een Amerikaans ontbijt met toast, eieren, kaas en spek. De thee heeft een niet te identificeren smaak, maar erg lekker is het niet! Maar goed, we hebben onze buiken weer gevuld en we gaan lekker aan het strand liggen. Voor twee CUC huren we hier voor de hele dag een parasol. Het maakt overigens niet veel uit want verbranden doen we toch wel. Ook hier voelt Irene zich als een vis in het water. Het leuke van deze plaats is dat hier veel lokale Cubanen komen. Er zijn bijna geen toeristen. Een erg leuk moment is het als het tweejarig jongetje bij de mensen naast ons op het strand, een eng masker opzet. Irene ligt even te dommelen en heeft niets in de gaten totdat hij vlak bij haar staat en naar haar begint te grommen. Irene schrikt zich een hoedje en ik kom niet meer bij van het lachen. Het is heerlijk om gewoon even een dag niets hoeven en de batterij weer op te laden. Onze lunch halen we bij hetzelfde eettent waar we ontbeten hebben. Hier kom ik er achter dat ik al behoorlijk verbrand ben, ondanks het gebruik van de parasol. Het zij zo; ik zal de rest van de middag mijn shirtje dus maar aan houden. Halverwege de middag gaan we terug naar de casa waar we nog een tijdje chillen aan het zwembad. ’s Avonds gaan we evenals de vorige dag nog een keer een heerlijke verse pizza eten. De verse pizza’s smaken hier heerlijk.

RVC39

Weer in Havana. Dag 21, dinsdag 14 april 2015.

Onze laatste hele dag op Cuba. Havana is hiervandaan slechts minder dan een uur rijden. Dit betekent dat we de hele dag de tijd hebben. We maken dan ook vooral geen haast. We gaan eerst maar eens ontbijten in hetzelfde tentje als gisteren. Het is er vrij druk en we worden al snel naar het terras aan de achterkant van het eettentje verwezen. Kunnen we lekker rustig op ons gemak ons ontbijt wegwerken. Als we na ongeveer anderhalf uur terugkomen bij de casa blijken de volgende gasten al staan te wachten bij onze kamer. We worden dan ook lichtelijk gesommeerd een beetje op te schieten om onze spullen te pakken. Dit doen we dan ook maar en we laden onze bagage weer in de auto. Voordat we weggaan brengen we nog een bezoek aan het strand. Korte tijd na ons vertrek komen we al in de buitenwijken van Havana. De resterende tijd geeft ons de gelegenheid om in Havana het Castello de los Tres Santos Reyes magos del Morro, kortweg ook wel El Morro genoemd, te bezoeken. Waar dit 16e-eeuwse kasteel vroeger de haven van Havana bewaakte, is het vandaag de dag een museum. Leuk om te weten is dat er tussen El Morro en het Castello de la Punta aan de andere kant van de baai een zware ketting gespannen is waarmee de haven afgesloten kan worden. Vooral vanaf de toren hebben we schitterend uitzicht over de stad.

RVC40

Binnen in het fort leren we in de musea over de geschiedenis van het fort, de zeevaart en de piraterij. Dit gebeurde nog in de tijd dat de piraten Francis Drake en Henry Morgan de wateren onveilig maakten. Inmiddels is het al halverwege de middag en vanaf ongeveer vier uur kunnen onze hotelkamer weer op. We slapen de laatste nacht in hetzelfde hotel als de eerste dag, Hotel Beltrán de Santa Cruz. Op zich is het hotel niet moeilijk te vinden, maar met alle nauwe eenrichtingstraatjes is het toch wel even lastig. Onze hotelkamer is al vrij en we brengen meteen alle spullen naar de kamer. We kunnen tot morgen over 'onze' huurauto beschikken, maar we besluiten om deze vandaag in te leveren bij het verhuurbedrijf. Kijkend in de papieren snapt de man van het verhuurbedrijf er niets van dat wij een andere auto inleveren dan degene die wij drie weken eerder meegekregen hebben. Als hij eindelijk begrijpt hoe het in elkaar zit, doet hij nog een poging om schade te claimen van de defecte auto die we in Holguín hebben ingeleverd. Met een 'vrijwaringbewijs' kan ik de man overtuigen dat er van schade  toch echt geen sprake is. Uiteindelijk krijgen we onze borg terug. Via een toeristische route lopen we via Castillo de la Real Fuerza en een hoop nauwe steegjes terug naar ons hotel. 's Avonds gaan we nog één keer lekker eten in een van de restaurantjes rond het Plaza Vieja waaraan ook ons hotel gelegen is.

RVC41

Terug naar huis, Dag 22 & 23, woensdag 15 & donderdag 16 april 2015.

Aan al ieder begin komt ook weer een eind. Vandaag beginnen wij aan onze terugreis naar Nederland. Rond 12 uur plaatselijke tijd zullen we opgehaald worden om naar het vliegveld gebracht te worden. Maar voor het zover is gaan we eerst nog in Havana ons laatste Cubaanse geld opmaken. In een winkel kopen we een paar souvenirs voor thuis. Ik neem in ieder geval een houten Kolibrie mee en Irene neemt ook nog iets mee. We laten ook nog wat presentjes achter als onze laatste shampoo, zeepjes en deo. Op het plein achter ons hotel wordt ’s ochtends nog geoefend door de lokale dansschool. Hierdoor is het halve plein volgelopen met toeristen om hiervan te genieten. Een leuke afsluiter van Havana en Cuba! Iets voor 12 uur is het dan echt zover en staat de taxi voor de deur van het hotel. Een kleine twintig minuten later staan we al op het vliegveld van Havana. Nadat we onze bagage afgeleverd hebben maken we nog een rondje langs de afdeling gevonden voorwerpen om te kijken of de jas van Irene, die zij vermoedelijk op heenvlucht in het vliegtuig heeft achtergelaten, gevonden is. Helaas is dit niet het geval. Zodra we door de douane zijn is het nog steeds armoe troef op het vliegveld. Er is alleen een kleine bar waar je wat kunt drinken en verder niets. We vliegen eerst naar Panama met Copa Airlines waar we overstappen op de KLM-vlucht naar Amsterdam.

RVC42

Het vliegtuig, een Boeing 737, vertrekt op tijd uit Havana maar landt met ongeveer twintig minuten vertraging op het vliegveld van Panama. Het is voor ons wel even wennen na alle armoede van Cuba, dat hier op het vliegveld alles weer aanwezig is, inclusief alle schreeuwerige reclames. Door het tijdsverschil van één uur denken we dat we bijna te laat zijn om het vliegtuig naar Amsterdam te halen. Gelukkig blijkt dit niet het geval. Het boarden van het KLM-toestel gaat nogal rommelig. We worden verschillende keren naar een andere rij verwezen. Door dit rommelige verloop vertrekt het vliegtuig, een Boeing 777, met ongeveer 45 minuten vertraging vanaf Panama. De vlucht is verder, op een paar vervelende Israëli’s na, rustig. Rond half één ’s middags zet de piloot het toestel op de Polderbaan aan de grond. Vanwege alle controles duurt het even voordat we door de douane heen zijn. Ook op Schiphol probeert Irene bij de afdeling gevonden voorwerpen nog of haar jas gevonden is. Helaas is dit ook hier niet het geval. We zijn heel erg verbaasd dat we vlak voordat we de bagagehal uit willen lopen nogmaals door een metaaldetector moeten. Het is een leuke verassing als blijkt dat er familie van ons staat te wachten in de aankomsthal. Zo hebben we het laatste stukje van de reis, de treinreis van Schiphol naar Veenendaal–West wat te vertellen. Na bijna drieënhalve week zijn we weer thuis.

RVC43

Reageer als gast

0 / 300 Beperking van tekens
Je tekst moet 10-300 tekens bevatten

Reacties

Abonneer:
  • profile

    http://rc-sibir.ru/gallery/albums/userpics/10027/cheapest-hosting-website-36520.jpg

    Short URL:
  • profile

    https://www.openupgroup.nl/cms/images/photos/1649/1121/dd556553117c3466cfaacd7c.jpg

    Short URL: